Αναπαραγωγικό Τραύμα και EMDR

Το αναπαραγωγικό τραύμα.

Ο όρος «αναπαραγωγικό τραύμα» αναφέρεται σε τραυματικές εμπειρίες που αφορούν αναπαραγωγική ψυχική υγεία και σχετίζονται με την υπογονιμότητα,την εγκυμοσύνη, τον τοκετό ή την περίοδο αμέσως μετά. Αυτές οι εμπειρίες μπορεί να αφήσουν βαθιά ίχνη στο νευρικό σύστημα, στο σώμα, στις σχέσεις, στον τρόπο που βιώνουμε τον ίδιο μας τον εαυτό αλλά και τη μητρότητα και τη γονεϊκότητα.

Ένα τραυματικό γεγονός δεν ορίζεται από το «πόσο σοβαρό» είναι αντικειμενικά, αλλά από το πώς το βίωσε ο οργανισμός. Δύο γυναίκες π.χ. που πέρασαν παρόμοιο τοκετό μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετική ψυχολογική απόκριση. Και οι δύο είναι έγκυρες.

Το τραύμα δεν «ξεχνιέται» μόνο του και δεν εξαλείφεται με το «πρέπει να είσαι χαρούμενη που το μωρό είναι καλά». Χρειάζεται στοχευμένη, εξειδικευμένη θεραπεία και αυτή υπάρχει.

Πώς μένει «κολλημένο» το τραύμα

Σε φυσιολογικές συνθήκες, ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τις εμπειρίες και τις «αρχειοθετεί» στη μνήμη. Σε τραυματικές εμπειρίες, αυτή η διαδικασία διακόπτεται.

Η ανάμνηση παραμένει «παγωμένη» με όλη την ένταση που είχε τη στιγμή που συνέβη, μαζί με τα αισθητηριακά που τη συνοδεύουν (εικόνες, ήχοι, σωματικές αισθήσεις, συναισθήματα).

Αυτός είναι ο λόγος που μια μυρωδιά, μια εικόνα, ένας ήχος ή μια αίθουσα νοσοκομείου μπορεί να «επαναφέρει» ζωηρά την εμπειρία, σαν να συμβαίνει τώρα.

Η θεραπεία EMDR στοχεύει στην άμβλυνση της «ζωντάνιας» και της συναισθηματικής φόρτισης της ανάμνησης, με αποτέλεσμα ο εγκέφαλός να μπορεί να επεξεργαστεί και να αφομοιώσει το αρνητικό μνημονικό υλικό με νέα, πιο λειτουργική μορφή.

Εμπειρίες που Μπορεί να Αφήσουν Τραυματικό Αποτύπωμα

– Τραυματικός Τοκετός: Επείγουσα καισαρική τομή, χρήση εργαλείων, αίσθηση αδυναμίας ή απώλειας ελέγχου, ανεπαρκής επικοινωνία από το ιατρικό προσωπικό, αίσθηση ότι η ζωή, η δική σου ή του μωρού, κινδύνευσε.

– Αποβολή & Θνησιγένεια: Η απώλεια εγκυμοσύνης σε οποιοδήποτε στάδιο μπορεί να αφήσει έντονο τραυματικό αποτύπωμα. Ιδιαίτερα η θνησιγένεια ή η απώλεια που συνοδεύτηκε από αιφνίδιες ή επώδυνες περιστάσεις.

– Δύσκολες Διαδικασίες Εξωσωματικής Γονιμοποίησης: Επανειλημμένες αποτυχημένες μεταφορές εμβρύου, επεμβατικές εξετάσεις, αίσθηση ότι το σώμα «προδίδει», συναισθηματική εξάντληση μιας μακρόχρονης και αβέβαιης διαδικασίας.

– Νεογνό σε ΜΕΝΝ: Η νοσηλεία του νεογνού σε Μονάδα Εντατικής Νοσηλείας Νεογνών είναι από τις πιο τραυματικές εμπειρίες για ένα ζευγάρι, καθώς συνδυάζει τον φόβο της απώλειας, την αδυναμία ελέγχου και την αποξένωση από το μωρό.

– Επιπλοκές Εγκυμοσύνης: Πρόωρος τοκετός, προεκλαμψία, εμβρυϊκές επιπλοκές, πολύμηνη νοσηλεία σε κλίνη αποτελούν εμπειρίες που αφήνουν το σώμα και τον νου σε μόνιμη εγρήγορση κινδύνου.

– Τραύμα από Προηγούμενη Κύηση: Μια δύσκολη προηγούμενη εγκυμοσύνη μπορεί να «σκιάζει» την επόμενη, φέρνοντας άγχος, flashbacks ή αίσθηση ότι δεν μπορείς να χαρείς αυτό που έχεις τώρα.

Πώς Εκδηλώνεται το Αναπαραγωγικό Τραύμα

Τα συμπτώματα δεν είναι πάντα εμφανή. Πολλές γυναίκες τα αποδίδουν σε «κούραση» ή «υπερβολική ευαισθησία» και δεν αναζητούν βοήθεια. Αυτά που ακολουθούν είναι σημάδια που αξίζει να αναγνωριστούν.

Στη Σκέψη & τη Μνήμη: Επαναλαμβανόμενες εικόνες ή σκηνές από την εμπειρία (flashbacks), εφιάλτες με το γεγονός, αδυναμία να μιλήσεις για αυτό που συνέβη, αίσθηση ότι «ζεις ξανά» το γεγονός, κενά μνήμης από αυτή την περίοδο, δυσκολία συγκέντρωσης.

Στο Σώμα & τα Συναισθήματα: Έντονη αντίδραση σε αθώα ερεθίσματα (ήχοι νοσοκομείου, μυρωδιές), διαρκής εγρήγορση ή αίσθηση κινδύνου, σωματικά συμπτώματα χωρίς ιατρική εξήγηση, συναισθηματικό μούδιασμα ή αποσύνδεση, αιφνίδιες εκρήξεις θυμού ή κλάμα, αδυναμία χαλάρωσης.

Στη Συμπεριφορά: Αποφυγή νοσοκομείων, γιατρών, εξετάσεων, αποφυγή ομιλίας για την εγκυμοσύνη ή τον τοκετό, αδυναμία να σχεδιάσεις μελλοντική εγκυμοσύνη, αποφυγή επαφής με νεογνά ή έγκυες, υπερβολική προστατευτικότητα προς το παιδί.

Στις Σχέσεις: Δυσκολία δεσμού με το μωρό, αποξένωση από τον/τη σύντροφο, αίσθηση ότι κανείς δεν καταλαβαίνει, δυσκολία στη σεξουαλική επαφή μετά τον τοκετό, αποστασιοποίηση από φίλες με παιδιά ή εγκυμοσύνες.

Τι είναι η Θεραπεία EMDR

Η θεραπεία EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) είναι μία δομημένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη ψυχοθεραπευτική προσέγγιση, που βοηθά τα άτομα να ξεπεράσουν τραυματικές εμπειρίες της ζωής αξιοποιώντας τη φυσική ικανότητα ίασης του εγκεφάλου.

Κατά τη διάρκεια μίας συνεδρίας EMDR, ο θεραπευόμενος συγκεντρώνεται σε μία τραυματική ανάμνηση ενώ ταυτόχρονα παρακολουθεί ένα διεστιακό ερέθισμα (συνήθως κινήσεις ματιών). Η χρήση του διεστιακού ερεθίσματος βοηθά στην άμβλυνση της «ζωντάνιας» και της συναισθηματικής φόρτισης της ανάμνησης, με αποτέλεσμα ο εγκέφαλός του να μπορεί να επεξεργαστεί και να αφομοιώσει το αρνητικό μνημονικό υλικό με νέα, πιο λειτουργική μορφή.

Επιστημονική Τεκμηρίωση: Το EMDR είναι από τις περισσότερο τεκμηριωμένες επιστημονικά θεραπείες τραύματος. Δεκάδες τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες τεκμηριώνουν την αποτελεσματικότητά του σε ενήλικες, σε διαφορετικές μορφές τραύματος, συμπεριλαμβανομένου του αναπαραγωγικού. Συχνά αποδίδει ταχύτερα από τις συμβατικές θεραπείες ομιλίας, γιατί δεν βασίζεται αποκλειστικά στη λεκτική επεξεργασία.

Πραγματοποιείται από εξειδικευμένους θεραπευτές.

EMDR για το Αναπαραγωγικό Τραύμα: Τι Αντιμετωπίζουμε Μαζί

Κάθε εμπειρία είναι διαφορετική. Η θεραπεία εξατομικεύεται, δεν υπάρχει ένα «πρωτόκολλο για όλες».

– Τραυματικός Τοκετός: Η επεξεργασία της εμπειρίας του τοκετού, ειδικά όταν αυτός κρίθηκε ως επείγων, επώδυνος ή συνοδεύτηκε από αίσθηση απώλειας ελέγχου, ώστε να μπορέσει να γίνει «παρελθόν» και να μη σκιάζει το παρόν αλλά και το μέλλον. Flashbacks από την αίθουσα τοκετού, φόβος για μελλοντική εγκυμοσύνη, αίσθηση προδοσίας από το σώμα.

– Αποβολή & Περιγεννητική Απώλεια: Η απώλεια εγκυμοσύνης αφήνει συχνά τόσο τραυματικό όσο και πένθιμο αποτύπωμα. Το EMDR βοηθά να επεξεργαστεί τη στιγμή της απώλειας ξεχωριστά και πριν από τη διεργασία του θρήνου. Εικόνες από τη στιγμή της απώλειας, ενοχή και αυτοκατηγορία, φόβος για επόμενη εγκυμοσύνη.

– Τραύμα από Εξωσωματική Γονιμοποίηση & Ιατρικές Διαδικασίες: Χρόνια επεμβατικών διαδικασιών μπορεί να αφήσουν το σώμα σε κατάσταση διαρκούς εγρήγορσης. Το EMDR επεξεργάζεται τις πιο επώδυνες στιγμές, σωματικά και συναισθηματικά. Τραύμα από επανειλημμένες αποτυχίες, περιόδους αναμονής αποτελεσμάτων, ανακοίνωση διαγνώσεων, σωματική αντίδραση σε ιατρικά περιβάλλοντα, αίσθηση απώλειας ελέγχου στο σώμα.

– Νεογνό σε ΜΕΝΝ & Επιπλοκές: Η εμπειρία να βλέπεις το μωρό σου σε θερμοκοιτίδα ΜΕΝΝ, να μην μπορείς να το κρατήσεις, να φεύγεις από την κλινική χωρίς αυτό, να φοβάσαι ότι θα το χάσεις , είναι από τις πιο οξείες μορφές περιγεννητικού τραύματος. Εικόνες από τη ΜΕΝΝ, συνεχής υπερεγρήγορση μετά την έξοδο, δυσκολία δεσμού λόγω αρχικού χωρισμού.